İngiltere’de insanların enerjilerinin %50’sinden fazlasını ultra işlenmiş gıdalardan aldığı belirtiliyor.
Bu gıdalar arasında endüstriyel düzeyde üretilen kahvaltılık gevrekler, soslar, fırınlanmış ürünler ve hazır yemekler bulunuyor.
Gizli şeker, tuz ve yağ içerebilecekleri için bu gıdaların düzenli tüketimi obezite ve hatta erken ölüm riskiyle ilişkilendirilmektedir.
Ancak, ultra işlenmiş gıdalar arasında faydalı olanlar da var mı? Diyetisyen ve beslenme uzmanı Ro Huntriss ile bu konuyu konuştuk.
ULTRA İŞLENMİŞ GIDALAR NELERİ İÇERİR?
Huntriss, “Çoğu gıda bir şekilde işlenir, örneğin saklamak için” diyor.
“Ancak ‘ultra işlenmiş’ terimi genellikle uzun bir içerik listesine sahip olan bazı yiyecekler için kullanılır, ki bunlar çoğumuzun tanımadığı kimyasal içerikler olabilir.
“Bu tür gıdalar genellikle tatlandırıcılar, renklendiriciler, stabilizatörler ve koruyucular içerir.
“Son ürüne ulaşmak için birçok işlemden geçerler. Örnekler arasında dondurma, gazlı içecekler, sosisler ve fırında pişirilen bazı patatesler bulunmaktadır.”
Cipsler, bisküviler ve kekler genellikle sağlıklı değildir ancak diğer ultra işlenmiş gıdaların durumu daha karmaşıktır.
Kavanozda satılan makarna sosu, konserve çorba veya hazır sebzeli lazanya gibi ürünlerin sağlık açısından durumunu merak ediyor olabilirsiniz. Bu konuya bir göz atalım.
FAYDALI ULTRA İŞLENMİŞ GIDALAR NELER?
Huntriss, “Her tür gıdada olduğu gibi, ölçülü olmak önemlidir,” diyor.
“Bazı ultra işlenmiş gıdaları genel olarak sağlıklı ve dengeli bir beslenme programına eklemek kabul edilebilir. Hızlı bir yaşam tarzında yaşıyoruz. Organik olmamış işlenmemiş bir diyete tamamen sadık kalmak harika olabilir ama çoğu insan için bu mümkün değildir,” diyerek ekliyor.
Huntriss, sağlığa yararlı olabilecek bazı ultra işlenmiş gıdaları şöyle sıralıyor:
Ek şeker içermeyen, tam tahıllı kahvaltılık gevrekler – “Bu gevrekler genellikle B vitamini, kalsiyum, demir gibi vitaminler ve mineraller ile güçlendirilmiştir. Bu, günlük önerilen miktarlara ulaşmanıza yardımcı olabilir ve ayrıca kalp-damar sağlığı, normal bağırsak fonksiyonu ve kan glukoz düzeyi kontrolüne katkıda bulunabilir.”
Konserve fasulye – “Beyaz fasulyeler, sebze proteini ve lif bakımından zengin, düşük yağ içeriğine sahiptir ve sağlıklı bir diyetin önemli bir parçası olabilir. Aynı zamanda demir, çinko ve B vitamini sağlar. Bazı konserve ürünlere eklenen tuz miktarına dikkat edilmelidir, ancak ek şeker içermeyen alternatifler mevcuttur.”
Paketlenmiş tam buğday dilimli ekmek – “Bu ekmekler tam tahıllı lifler, proteinler, B vitaminleri, antioksidanlar, kalsiyum ve demir içerir. Tam tahıl tüketiminin birçok kronik hastalık riskini azalttığı gösterilmiştir. Ayrıca günlük lif alım hedefinize ulaşmanıza yardımcı olabilirler.”
Tatlandırılmamış soya veya bitki bazlı içecekler – “Bu içecekler, vitamin ve mineraller ile güçlendirilmişse, inek sütü kadar kalsiyum sağlayabilir ve kemik sağlığını destekleyebilir. B vitaminleri, iyot ve D vitamini de içerebilirler.”
ETİKETİNDE NELER OLMALI?
Huntriss, “Bazı ultra işlenmiş gıdalar genellikle kalorili olabilir, fazla şeker, tuz ve doymuş yağ içerebilir, lif içeriği çok az olabilir ve besleyici değerlerini kaybetmiş olabilirler,” diyor.
Diyetisyen, “Çok fazla ultra işlenmiş gıda tüketiminin tavsiye edilmediğini” ekliyor.
“Araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların obezite, kalp hastalıkları ve kanser riski ile ilişkili olduğunu göstermektedir.”
DİĞER GIDALAR ABUR CUBUR MU?
Ancak, bunların dışındaki her şeyden tamamen kaçınmak gerekli mi?
Elbette değil.
Huntriss, “Zaman zaman ultra işlenmiş gıdaların tüketiminin sağlık açısından riskli olmadığını” vurguluyor.
“Kekler, bisküviler ve cipsler gibi şeylerin keyifle tüketilmesinde bir sakınca yok. Sağlıklı beslenme dengeli bir şekilde gerçekleşmelidir.”
Temel kural, ultra işlenmiş gıdaları günlük beslenmenin ana bileşeni yapmamak, ara sıra tüketmektir.
Huntriss ayrıca, “süpermarketlerin ‘sağlıksız’ yüksek yağlı, şekerli ve tuzlu gıdaları daha az öne çıkararak ve daha sağlıklı seçenekleri teşvik ederek” sağlığın korunabileceğini belirtiyor.
“Pazarlama, sağlıksız gıdaların popülerliğini artırarak daha besleyici alternatiflerin gerisinde kalmasına neden oluyor. Bu durum sağlığımızı olumsuz etkileyebilir.”
Huntriss, sağlıklı bir beslenme için aşağıdaki unsurları öneriyor;
Tam tahıllar
Meyve ve sebzeler
Yemişler ve tohumlar
Yağsız protein kaynakları
Doymuş yağlardan ziyade doymamış yağların tercih edilmesi
Süt ürünleri veya kalsiyum ile takviye edilmiş alternatifler
Tuz tüketimini sınırlamak
Ve yeterince su içmek.
